doopsgezinde historische kring

Op 31 oktober houdt de Doopsgezinde Historische Kring haar najaarsbijeenkomst. Thema is ‘Andersdenkend Ameland’. Tijdens de dag worden de vermaningen te Hollum en Ballum bezocht, terwijl de lezing handelt over de dopers gereformeerde ‘dialoog’ uit de (na)dagen van Calvijn [Programma]

Op Ameland bestonden al vanaf de zestiende eeuw doperse gemeenten in Hollum, Ballum en Nes. Veel Amelanders behoorden tot de Vlamingen; de zogenaamde Jan Jacobsgezinden en de Foppe Onnesgezinden. In 1804 verenigden deze gemeenten zich. Tegelijk zochten een aantal bezwaarden toenadering tot de ‘Vereniging tot Heil des Volks’ van de ex-menniste leraar Jan de Liefde. In 1866 sloot de ontstane gemeente zich aan bij de Gereformeerde Kerk. Deze gemeente heeft dus onmiskenbaar doopsgezinde ‘roots’.

Niet verbazingwekkend, maar evenzeer uniek is het huidige doopsgezind-gereformeerde samenwerkingsverband op Ameland. Dat bestempelt andersdenkend Ameland tot plek bij uitstek om in DHK-verband stil te staan bij de 500ste geboortedag van Calvijn en de vroeger verre van relaxte relatie tussen dopers en calvinisten.

Aanmelding voor 17 oktober 2009: m.schlecht@kpnplanet.nl  onder vermelding van naam, adres en telefoonnummer.

Op 16 april j.l. was het 360 jaar geleden dat de dichter, etser en schilder Jan Luyken (1649-1712) werd geboren. Over hem en zijn werk is veel geschreven. Tien jaar geleden verscheen er in de Doopsgezinde Bijdragen een portfolio met tekeningen en prenten van Luyken. Ter gelegenheid van de verjaardag van Luyken een elektronisch herpublicatie van het bedoelde portfolio. De afbeeldingen zijn op dit moment alleen in thumbs (klein formaat) beschikbaar. Meer…

Op zaterdag 16 mei 2009 organiseert de Doopsgezinde Historische Kring haar jaarlijkse voorjaarsbijeenkomst te Harlingen. Tijdens het ochtendprogramma gaan de lezingen over het rijke Harlingen heden en verleden. In de middag is er route langs diverse locaties in zuidwest Friesland (programma)

Harlingen neemt in de geschiedenis van het Nederlandse doperdom een belangrijke plaats in. Menno Simons hield er in 1557 zijn allerlaatste bijeenkomst op Friese bodem. Lenaert Bouwen dwong hem in te stemmen met de eerste afsplitsing: de verbanning van de Waterlanders. Ooit waren er te Harlingen zes verschillende doperse richtingen vertegenwoordigd. Toch kende Harlingen een bloeiend gemeentelijk en cultureel leven.

In het middagprogramma is er een rondrit per bus door zuidwest Friesland. Dit gebeurt middels een van de vijf toeristische tochten uit de nieuwe gids met Menno Simons routes (2008), een mooi initiatief van de Stichting Doopsgezinde Monumenten in Friesland (SDMF). Lees verder »

In oktober 1808 besloten de twee doopsgezinde gemeenten in Alkmaar voortaan samen te komen in het kerkgebouw aan de Koningsweg.

Dit gegeven was mede aanleiding tot de uitgave van het herdenkingsboekje over de Alkmaarse gemeente. Nadruk ligt op de architectonische veranderingen van het gebouw in de afgelopen tweehonderd jaar.

De uitgave is rijk geillustreerd. Er zijn veel foto’s opgenomen van het interieur en exterieur van het gebouw aan de Koningsweg. Een selectie van het materiaal kunt u hier vinden.

In 1980 werd er in de Doopsgezinde Bijdragen een portrettengalerij samengesteld van hoogleraren en docenten aan het Seminarium (1680-1980). Deze galerij is nu digitaal beschikbaar. Vooralsnog zijn de afbeeldingen in klein formaat.

Tjerk Nieuwenhuis (1708-1759), de tweede hoogleraar (na Galenus Abrahamsz) in een rij van 23 geleerden schittert door de afwezigheid van een afbeelding. Zolang er van hem geen portret is, wordt zijn plaats door Menno Simons zelf vrijgehouden.

Van Galenus Abrahamsz zijn twee portretten opgenomen. Dat komt omdat een van deze afbeeldingen in de papieren versie werd verwisseld voor het portret van Heere Oosterbaan.

De portretgalerij van 23 personen wordt afgerond door een beperkte literatuurselectie met betrekking tot het Seminarium. Meer…

Van de jaargangen 1975-1979 (Doopsgezinde Bijdragen) zijn de illustraties al beschreven. Op dit moment is van deze jaargangen een overzicht gemaakt van de opgenomen beelden en de achtergrond (onderwerp, vervaardiger, type afbeelding, etc.). Dat overzicht kan op deze site worden geraadplaagd. In een later stadium zullen personen, locaties , trefwoorden uit desbetreffende illustratie aan andere data worden gekoppeld. De overzichten kunt u hier inzien. Meer…

DHKonline zoekt vrijwilligers voor de beschrijving van de illustraties uit de overige jaargangen. Per jaargang betekent dat een tijdsinspanning van gemiddeld 1 uur. Bij de beschrijving wordt gebruik gemaakt van de gegevens uit de betreffende jaargang. Het is een leuk karwei, mede omdat je meer te weten komt over de achtergrond van de afbeelding. Er wordt gebruik gemaakt van een korte schriftelijke instructie.

U kunt zich aanmelden door een mail te sturen aan de webredactie.

De index op de illustraties die tussen 1975 en 2000 in de Doopsgezinde Bijdragen verschenen is gedigitaliseerd en in een database ondergebracht. Bovendien is de betreffende index gekoppeld aan de elektronische bibliografie - Bibliographia Mennonitica Neerlandica - op dhkonline. De afbeeldingen zelf zijn overigens niet beschikbaar of, in een enkel geval, als thumbnail (klein formaat). Meer…

Achter de schermen gebeurt er veel op dhkonline, maar dat is niet voor iedereen zichtbaar. Wie wil weten wat hoe en waar, kan zich abonneren op een maandelijkse nieuwsbrief (o.v.v. naam en mailadres). Het betreft met name ontwikkelingen op het terrein van relationele databases ten behoeve van de studie van de geschiedenis van het doperdom.

Een relationele database maakt het mogelijk om verbanden te leggen tussen verschillende databases die aan elkaar gekoppeld zijn, bijvoorbeelden afbeeldingen, bibliografische en biografische data. Binnen de historisch-culturele wereld wordt dit type database minder gebruikt. In plaats daarvan werkt men veel met zogenaamde platte databases die het mogelijk maken om verschillende databases (met identieke data) aan elkaar te koppelen. In het laatste geval gaat het bijvoorbeeld om beeldbanken die dezelfde soort data uitwisselen en/of samenwerken.

Het een behoeft het ander niet uit te sluiten. DHKonline prefereert een combinatie van het beste.

Op 26 juni 1607 kocht de lakenkoopman Harmen Hendriksz van Warendorp, lid van de Vlaamse Doopsgezinde Gemeente, een stuk land tussen Singel en de Vest; de huidige Herengracht. Aan het Singel bouwde hij twee huizen en aan de Westzijde nog eens twee kleine huizen. In de verscholen tuin liet hij een ruime schuur neerzetten ‘hetzelve wesende te dienen tot eene kercke ofte vergader-plaetse der Vlaemsche Doopsgezinde Gemeente. In 1639 werd de schuur vervangen door de huidige Singelkerk.

Op zaterdag 1 november 2008 houdt de Doopsgezinde Historische Kring haar najaarsbijeenkomst aan het Singel. Het dagthema is: “400 jaar Doopsgezinden aan het Singel. De betekenis van de VDGA voor Doopsgezind Nederland”. Eerder besteedde de Ikon (zie: documentaire) reeds aandacht aan dit gegeven. Lees verder voor informatie over de dag en de aanmelding. Lees verder »

Een kort overzicht van titels op het terrein van het doperdom van de afgelopen jaren kunt u hier vinden. Attendeer nieuwe publicaties en/of stuur recensie-exemplaren naar het aldaar vermelde adres.

Op 31 oktober promoveert E. Geudeke aan de VU op een studie over de opbouw van de gereformeerde kerk tussen 1572-1650 in de classis Edam. Centraal staat de wisselwerking tussen de verschillende elkaar beconcurrerende religieuze stromingen. Die vestiging/opbouw en onderlinge rivaliteit, m.n. met de doopsgezinden in Waterland, wordt onderzocht vanuit het perspectief van de classis, aangevuld met informatie uit de lokale archieven van Edam, Monnickendam en Purmerend.

In 1527 werd de Monnickendamse Wendelmoet Claesdr verbrand omdat zij zich keerde tegen katholieke geloofsopvattingen. Luthersen, dopersen en gereformeerden claimden Wendelmoet Claesdr (Weynken Claes) later als martelares.  In 1648 werd Claes Boon verbannen uit Edam, nadat hij zich sterk afzette ten opzichte van de gereformeerden. In de jaren tussen deze beide vonnissen zijn de religieuze verhoudingen in Holland en dus ook in de classis Edam grondig gewijzigd.Zie: nieuwsbericht VU.

Intiem portret van de Amsterdamse afdeling van Nederlands enige eigen kerkhervormingsbeweging: de Doopsgezinden. Dit jaar bestaat de Doopsgezinde gemeente aan het Singel in Amsterdam 400 jaar. De zelfgeschreven geloofsbelijdenis en de doop op volwassen leeftijd vormen de kern van de doopsgezinde kerk.

Dit leidt tot de unieke situatie dat op een zonnige Pinksterzondag in 2008 elf ‘kandidaten’ in de Singelkerk in Amsterdam na een lang proces van denken, praten, schrijven en herschrijven hun eigen geloofsbelijdenis formuleren. Een documentaire over het oppakken van een traditie.

De Mennonitische Geschichtsverein (MGV) heeft het initiatief genomen om een nieuw supplementdeel van het Mennonitisches Lexikon (1913-1967; ML) samen te stellen, de Duitse pendant van èn het moedermodel voor de Mennonite Encyclopedia (ME) die in 1990 reeds van een vijfde, supplementdeel werd voorzien. Prof. dr Hans-Jürgen Goertz coördineert dit project, terwijl prof. dr Piet Visser als coördinator/mede-auteur voor het Nederlandse aandeel verantwoordelijk is. Bij de uitvoering wordt enerzijds rekening gehouden met de bestaande electronische versie van de ME: Global Anabaptist/Mennonite Encyclopedia Online (GAMEO). Tegelijkertijd zal er ook aandacht zijn voor het Europees dopers-historisch perspectief.

Op dit moment is men bezig met een inventarisatie van de noodzakelijk geachte lemmata, terwijl bovendien ter zake deskundige auteurs worden uitgenodigd. Een en ander houdt in dat er enerzijds nieuwe lemma’s zullen komen, terwijl er bovendien aandacht is voor de herziening van de bestaande lemmata. Dat laatste is nodig vanwege nieuwe ontwikkelingen, inzichten en (historische) verworvenheden. Het supplementdeel zal resulteren in een Duitstalig deel, dat – hetzij als extra papieren band, dan wel (ook) in digitale vorm ter beschikking zal komen. Op termijn zullen de artikelen ook aan GAMEO ter beschikking worden gesteld (in het Engels), terwijl daarnaast de mogelijkheid bestaat om de in Nederland geproduceerde artikelen ook digitaal in het Nederlands te presenteren, bijvoorbeeld via deze website.

Het behoeft geen betoog dat het belang van dit project groot is. Er is sprake van een pan-Europese aanpak, terwijl tegelijkertijd aansluiting gezocht wordt met het GAMEO project. Wij zullen u regelmatig op de hoogte houden van nieuwe ontwikkelingen. Voor nadere informatie (voorlopige lijst met lemmata) en/of medewerking kunt u contact opnemen met prof. dr Piet Visser.

Al weer enige tijd geleden verscheen de 33e jaargang van de Doopsgezinde Bijdragen. Een uitgebreide inhoudsopgave van deze jaargang (2007) kunt u hier vinden. Voor een abonnement kunt u zich hier aanmelden.

Minor poets waren het, maar aardige minor poets. Het oordeel van historici over Jan Zoet en zijn kring was meestal weinig positief, maar Rudolf Cordes demonstreert dat kennis van het leven en werk van Jan Zoet veel oplevert. Zeker ook als het gaat om inzicht in de achtergrond en beweegredenen van ‘ketterse’ figuren zoals Jan Zoet er een was.

Onlangs promoveerde Rudolf Cordes op een lijvige studie over de Amsterdamse schrijver Jan Zoet (1609-1674). Niet onbekend is dat Zoet zich ophield binnen doperse kringen, hij voelde zich verwant met het gedachtengoed van Galenus Abrahamsz (de Haan). Zijn weliswaar kritische houding naar doopsgezinden betrof met name de meer confessionele groepen. Hij was doopsgezind-gezind, ‘zonder zich aan Menno’s kap’ te verhangen, zoals hij het zelf nogal plastisch uitdrukte.

Uit de studie van Cordes blijkt dat Zoet vele contacten had onder de doopsgezinden en collegianten. De leden van de ‘dichterbent’ van Zoet kwamen allen uit die kringen. Ze kwamen bijeen in de herberg ‘De Zoete Rust’ waar Jan Zoet tapte. Dat de jonge dichter Jan Luyken zich in de kringen van Jan Zoet heeft bewogen - iets waarvan vroegere onderzoekers naar het werk van Jan Luyken overtuigd waren - acht Cordes onbewijsbaar en min of meer uitgesloten. Luyken was te jong en zijn geestelijke orientatie was, ook in zijn eerste periode (rond de publicatie van de Duytsche Lier) anders dan die van de dichterbent. 

Cordes heeft het zichzelf niet gemakkelijk gemaakt. Geen detail over deze herbergier, toneelspeler, drukker, wijnkoper uit de Haarlemmerstraat is hem ontgaan. Deze sociaal economische kwalificaties kunnen, zoals Cordes laat zien, ook aangevuld worden met ideologische aspecten: orangist, schwaermer, socininaan, chiliast en kwelgeest van calvinisten.

Alle bekende en onbekende werken van Jan Zoet passeren de revue. Cordes schenkt uitgebreid aandacht aan de tijd en context van het werk van deze reformateur uit de zeventiende eeuw. Zijn studie is een mooie diepteboring in de wereld van de reformateurs (Hylkema).