Utrecht, 29 maart 2003
Verslag van de voorjaarsledenbijeenkomst

Op de voorjaarsbijeenkomst te Utrecht was de DHK weer als vanouds bij een feestvierende gemeente te gast. De Doopsgezinde Gemeente Utrecht heette bij monde van haar vice-voorzitter de 75 deelnemers welkom in de ruimten van de bevriende Lutherse kerk (Hamburgerstraat 9), vlakbij de Utrechtse vermaning aan de Oudegracht, die in verbouwing was. De koster van de Lutherse gemeente had voor een heerlijk kop koffie gezorgd, alsook voor de lunch en later voor thee.

Twee weken eerder, op 12 maart, was al het fraaie boek van dr. Angelique M.L. Hajenius, lid van de Utrechtse Doopgezinde Gemeente, ten doop gehouden: Dopers in de Domstad; geschiedenis van de Doopsgezinde Gemeente Utrecht 1639-1939, een uitgave van Verloren te Hilversum, dat als derde deel verscheen in de Doperse Documentaire Reeks van het Doopsgezind Documentatiecentrum (Doopsgezinde Bibliotheek, UB Amsterdam).
Uitvoerig archiefonderzoek, samen met dominee R. Hofman verricht, ligt ten grondslag aan deze degelijke en lezenswaardige studie. Dr. Hajenius was dan ook dé expert bij uitstek om in een boeiend caleidoscopisch verhaal het gehoor in te wijden in de ins and outs van meer dan 300 jaar dopers wel en wee. Net als elders stamt het doperdom in Utrecht uit ongeveer de jaren 1535. Omdat de toenmalige volgelingen van Melchior Hoffman, het Munsterse doperdom, en de volgelingen van David Joris en Menno Simons door de autoriteiten als ketterse sujetten beschouwd werden, konden de namen van zo'n 150 gearresteerde dopers of doperse sympathisanten tussen 1533 en 1570 uit de zogenoemde Criminele Sententiën worden achterhaald. Maar liefst 43 daarvan werden ter dood gebracht, van wie slechts drie de status van 'martelaar' verkregen, blijkens hun vermelding in de Martelaarsspiegel van Van Braght. Pas vanaf 1606 is er iets meer over het menniste leven in de domstad gedocumenteerd dankzij een bewaard gebleven kasboekje.

Dr. Hajenius koos als begindatum van de Utrechtse gemeente de hereniging van Friezen, Hoogduitsers en Vlamingen in 1639. Zij schetste bij monde van verschillende telgen uit invloedrijke geslachten het bij tijd en wijle roerige gemeenteleven.
De gevolgen van de 'Lammerenkrijgh', het schipperen tussen orthodoxere en vooruitstrevender gemeenteleden, de verschillen tussen arm en rijk, doperse elites, ledengroei en -daling etcetera passeerden in een levendig betoog de revue.

Tijdens het huishoudelijk gedeelte namen we onder dankbetuiging met een cadeau afscheid van Nel van Schieveen, die jarenlang het secretariaat van de DHK vervulde. Haar plaats werd ingenomen door zuster Elma Schlecht, allen wel bekend van het secretariaat van de ADS, die hartelijk welkom werd geheten.

Omdat het Utrechts verleden in de oude Domstad nog tastbaar aanwezig is, werd er na de lunch in drie groepen een stadswandeling gemaakt door het centrum op zoek naar doperse plekken uit heden en verleden. De tocht voerde - bij fraai weer - langs panden van verschillende vooraanstaande mennisten, onder wie de bekende hoogleraar-medicus Matthias van Geuns. Later werd dit huis ook bewoond door de familie Kops.
Het hoogtepunt van de middag was het bezoek aan de huidige kerkzaal van de prachtige vermaning, betrokken in 1773 aan de Oudegracht. In de kerkenraadskamer, scheef boven het plechtstatige negentiende-eeuwse kerkinterieur, viel hier onder andere de 'valse Menno' te zien, het portret van kettervervolger Viglius van Aytta dat tot 1917 voor een portret van een kale, dikke Menno werd gehouden.

Wie de wandeling niet mee kon lopen, kon aan de hand van een boeiende diavoorstelling de hele route zittend afleggen. Voor degenen die nog het Rijksmuseum het Catharijneconvent wilden bezoeken lag een routebeschrijving door het museum klaar, toegespitst op de geschiedenis van de doopsgezinden.

Terug van de wandeling konden we een interessante dag afsluiten met dank aan zuster Hajenius, aan de kerkenraad en alle vrijwilligers. Met een kop thee en samenzang, begeleid door de lutherse koster op zijn fraaie orgel, namen we afscheid.

Bonny Rademaker-Helfferich

[in: Doopsgezinde Bijdragen nieuwer reeks nummer29 (2003) pp. 298-299]