Haarlem, 21 mei 2005
Verslag van de voorjaarsbijeenkomst
de Dantziger Oude Vlamingen

Zie hier de uitnodiging met toelichting op het programma

Op 21 mei kwam de Doopsgezinde Historische Kring in in het gebouw van de Vereenigde Doopsgezinde Gemeente te Haarlem bijeen.
Het was met ongeveer 150 mensen een drukbezochte bijeenkomst. Onder hen waren ook zo'n 25 gasten van de Mennonitischer Geschichtsverein (MGV) uit Duitsland.

De bijeenkomst stond in het teken van de relatie tussen de doopsgezinden in Nederland en die uit de Weichsel (= Wijssel) -delta bij Dantzig.
De aanwezigen werden welkom geheten door de voorzitter van de Haarlemse kerkenraad, broeder R.D. Bienfait en de voorzitter van de DHK, zuster B. Rademaker-Helfferich. Daarna werd kort het woord gevoerd door twee Duitse gasten, Gary. J. Waltner en Frank Wiehler, respectievelijk oud-voorzitter en huidig voorzitter van de MGV. Vervolgens werd een korte toelichting gegeven door broeder Jan Broere, voorzitter van
de Doopsgezinde Stichting Nederland Polen, waarna een inleiding werd gehouden
over de vierhonderdjarige geschiedenis van de aanwezigheid van de doopsgezinden in de omgeving van Dantzig door professor Peter J. Klassen, voorzitter van de Mennonite Polish Frienship Association, emeritus hoogleraar van de State University of California (Fresno, California, VS.).

Aan het eind van de morgen werd het boek Bezweegen broederschap* gepresenteerd.
De uitgave van dit dagboek met inleidingen door Willem Stuve en wijlen Sjouke Voolstra en editietechnische verantwoording door Mechteld Gravendeel, verscheen als derde deel in de reeks Manuscripta Mennonitica. Het betreft de publicatie van een bijzondere bron, een Memoriael dat in de jaren 1735 tot en met 1749 is bijgehouden door de Haarlemse doopsgezinde 'garentwijnder' Eduard Simonsz Toens (ca.1715-1794). De historische context werd beschreven door Willem Stuve en de theologische door Sjouke Voolstra, die ook de eindredactie zou voeren. Na diens dodelijk ongeluk werd Piet Visser bereid gevonden de eindredactie over te nemen. Het eerste exemplaar werd dan ook door Piet Visser aangeboden aan Trynke Voolstra-Bottema en Anna Voolstra, hun dochter.

In de expositieruimte van de Doopsgezinde Gemeente Haarlem (de Gang) werd de tentoonstelling bezichtigd over de vierhonderdjarige geschiedenis van de contacten tussen de doopsgezinden in Haarlem en Dantzig, ingericht door zuster Lucia Thijssen, aan de hand van de geschiedenis van (en het materiaal van) vier doopsgezinde families. Het gebied rond Dantzig was afwisselend in Poolse en Pruisische handen.
Waar de ooit doopsgezinde Joost van den Vondel in de Gijsbrecht van Aemstel nog spreekt over de Wijssel, zijn die Nederlandstalige geografische namen in Polen in onbruik geraakt. De tentoonstelling laat zien, hoe de doopsgezinde minderheid zich staande hield. Nadat zij aan het einde van de Tweede Wereldoorlog het gebied verliet, kwam er een voorlopig einde aan de relatie. De Poolse bevolking werd aangevuld vanuit het oosten en begon zich voor de geschiedenis van het gebied te interesseren. Dat leidde tot nieuwe contacten en zo kwam de Stichting Nederland Polen tot stand.

Naast de tentoonstelling in de Haarlemse Vermaning, die openbaar toegankelijk
is, worden er twee nevententoonstellingen gehouden. Er zijn twee vitrines met unieke stukken in het Teylersmuseum. Daarnaast wordt in het ABC-architectuurcentrum in tweemaal zeven foto's het typische poldergebied in Nederland en Polen in beeld gebracht. De foto's zijn gemaakt door Marek Opitz (Polen) en Dick Barendzen (Nederland). Het poldergebied bij Dantzig doet met zijn molens, veendijken en ophaalbruggen sterk aan Nederland denken.

De deelnemers aan de bijeenkomst van de Historische Kring konden 's middags de drie tentoonstellingen bezoeken en daarnaast deelnemen aan een stadswandeling door Haarlem onder leiding van zuster Rineke Verheus-Nieuwstraten of het interieur van de kerk bezoeken onder leiding van broeder Fred Mollema.

De presentatie van het boek en de tentoonstellingen over Polen waren op de daaropvolgende zondag 22 mei een thema bij het radioprogramma Schepper & Co. Leraar Herman Heijn gaf een toelichting bij een interview met de Haarlemse emerituspredikant Arno Thimm, die in de Wijsseldelta geboren is en wiens geschiedenis ook in de tentoonstelling aan bod kwam.

Hylke ten Cate

* Bezweegen broederschap; het wel en wee van de Dantziger Oude Vlamingen te Haarlem in de eerste helft van de achttiende eeuw, opgetekend door Eduard Simonsz Toens in zijn Memoriaal (1735-1749) (Hilversum, uitgeverij Verloren, 2005), ca.160 p., geïll.; prijs €15, is verkrijgbaar bij de boekhandel (ISBN 90-6550-869-4), de ADS, de DHK en Uitgeverij Verloren.

[in: Doopsgezinde Bijdragen nieuwe reeks nummer 31 (2005) pp. 333-335]