Haarlem, 19 maart 2016
Doopsgezinde Buitenplaatsen
Voorjaarsbijeenkomst 2016

Zie hier de uitnodiging met toelichting op het dagprogramma
(N.B. de in het programma aangekondigde lezing door drs. Constance Moes over Leonard Springer kon wegens ziekte van de spreekster geen doorgang vinden. Deze houdt u nog tegoed.)

Hieronder het verslag van de DHK-studiedag op 19 maart 2016, met het thema 'Doopsgezinden buitenplaatsen', in de doopsgezinde kerk aan de Frankestraat 24, te Haarlem.

Tekst: Nelleke Kan-van Dishoeck

De Haarlemse Vermaning is goed gevuld met rond de 125 deelnemers aan deze voorjaarsbijeenkomst van de Doopsgezinde Historische Kring.

Volle Kerk Studiedag DHK 19032016
de volle kerk met deelnemers, luisterend naar de lezingen
FOTO: Evelien Henstra


Na woorden van welkom door Alle Hoekema, voorzitter van de Haarlemse doops-gezinden en, namens de DHK, door bestuurslid Mechteld Gravendeel - die als archivaris-bibliothecaris van de Haarlemse doopsgezinde gemeente ook een belangrijk aandeel had in de voorbereiding en uitvoering van de dag - biedt het ochtendprogramma twee lezingen over 17de- en 18deeeuwse buitenplaatsen van doopsgezinden en over de vraag, of tussen deze twee een bijzonder verband bestaat.

Yme Kuiper Studiedag DHK 19032016
Yme Kuiper bij diens lezing
in de kerk in Haarlem

FOTO: Evelien Henstra

Prof. dr. Yme B. Kuiper
, bijzonder hoogleraar "Historische buitenplaatsen en landgoederen", aan de RU Groningen (afdeling Kunstgeschiedenis en landschaps-geschiedenis) begint met een beschouwing over familieportretten, waarop opdrachtgevers graag hun hoge positie en hun rijke bezit, zoals een buitenplaats, uitstralen.


Doopsgezinden - die niet delen in regeringsmacht - lijken daarbij een voorkeur voor de tuin van hun buitens aan de Vecht en in Kennemerland ten toon te spreiden. Willen ze daarmee hun koopmanschap, geleerdheid en liefde tot verzamelen tonen? Kijkend naar het portret van Agneta Block en haar gezin, achter in de 17de eeuw geschilderd door Jan Weenix (Amsterdam Museum), zou je dat wel zeggen. Er spreekt een grote belangstelling uit voor kunst en botanie - zij kweekte als eerste in ons land een ananas - en voor exotische vogels. Het buiten Vijverhoef, waar de tuin bij hoort, is niet te zien.
Ook al laat de spreker een groot aantal buitenplaatsen van doopsgezinden de revue passeren - zoals Saxenburg, Scheybeeck, Beecksangh, Wolff en Hoeck, Clercq en Beeck, Spaar en Hout en andere - voor conclusies vindt Yme Kuiper het nog te vroeg. Eerst tellen: hoeveel buitenplaatsen zijn er eigenlijk en hoeveel daarvan zijn aan doopsgezinden te verbinden? Wat is de economische context, welke hun migratiegeschiedenis? Er valt nog veel te onderzoeken.

Rene Dessing Studiedag DHK 19032016
René Dessing bij diens lezing in de kerk in Haarlem
FOTO: Evelien Henstra

Drs. René W. Chr. Dessing, directeur van de Stichting Kastelen Buitenplaatsen Landgoederen, gelooft niet zo in het bestaan van ‘doopsgezinde’ buitenplaatsen, ook al treft hem wel die distantie tot de wereld die zowel bij doopsgezinden als bij buitenplaatsen hoort. Geboeid door de term ‘mennistenhemel’ voert ook hij ons langs een reeks buitens waaronder Rupelmonde, Herteveld, Wolff en Hoeck, Zijdebalen en andere - allemaal door schilders op het doek vereeuwigd.


Opvallend is een poortje op vele van deze schilderijen, altijd op een centrale plek. Heeft dat iets te betekenen? Is er een begin van een antwoord te vinden in een 18deeeuws knipsel (Westfries Museum Hoorn) van de doopsgezinde predikant Jan de Bleyker, met als titel ‘de toegang tot de hemel’? Een poort naar doopsgezinde theologie? René Dessing legt hiermee een intrigerende vraag in ons midden en opnieuw klinkt de roep naar onderzoek.

Tijdens het middagprogramma verdeelt het gezelschap zich in drieën voor een bezoek aan verschillende bestemmingen.

Spaar En Hout Studiedag DHK 19032016

deelnemers bij de excursie naar Spaar en Hout
FOTO: Evelien Henstra

 

 

 

 

 

 
Buiten de Haarlemse Vermaning waren dat: het voormalig buiten Spaar en Hout, sinds 1930 doopsgezind verzorgingshuis,

 Spaer En Hout Kleur

Gravure van de buitenplaats 'Spaer en Hout', ca 1730

 

 

 

 

 
en: het Hodshon Huis, beide aan het Spaarne, beide met een rijke doopsgezinde historie. Deskundige rondleiders kunnen hun gehoor heel wat vertellen.

De derde groep blijft ter plaatse en komt veel te weten van het doopsgezinde erfgoed in dit bijzondere stukje Haarlem.

Architectuur Kerk Studiedag DHK 19032016
deelnemers krijgen uitleg over de architectuur van het gebouwencomplex in Haarlem
FOTO: Evelien Henstra

 

 

 



Stijlkamers Kerk Studiedag DHK 19030216
deelnemers krijgen uitleg over stijlkamers van de kerk in Haarlem
FOTO: Evelien Henstra

 

 

 

 

Ten slotte kan ieder genieten van het Mennoconcert door organist Marco bij de Vaate, die muziek van Bach speelt met als thema ‘Lijdenstijd’.

De afsluiting van een geslaagde dag.

Literatuur
Yme Kuiper en Ben Olde Meierink (red.) - Buitenplaatsen in de Gouden Eeuw, de rijkdom van het buitenleven in de Republiek (Hilversum 2015)
René Dessing - De Amsterdamse buitenplaatsen. Een vergeten stadsgeschiedenis. Kennemerland, Gooi, ’s-Graveland, Vecht, Angstel en Amstel (Utrecht 2015).
Ruime informatie is te vinden op de website van de Stichting Kastelen, Buitenplaatsen en Landgoederen: www.skbl.nl.

Lees verder nog twee artikelen die, voorafgaand aan de studiedag, verschenen in het maartnummer van het maandelijks magazine van de Doopsgezinde Broederschap in Nederland, waarin al werd vooruitgeblikt op het onderhavig thema:

"Mennistenhemel: De vergeten geschiedenis van de buitenplaats"
 (DGNL magazine 2016-3, pp. 5-7): is een interview door DGNL-redacteur Kalle Brüsewitz met René Dessing, tevens hier te lezen.

"Leonard Springer : Van bomenklimmer tot tuinarchitect"
(DGNL magazine 2016-3, p. 24, achterpagina): is een artikel door DHK-bestuurslid en archivaris-bibliothecaris van de Haarlemse doopsgezinde gemeente, Mechteld Gravendeel, waarin achtergrondinformatie over het onderwerp dat een andere spreker op de bijeenkomst, Constance Moes, zou gaan behandelen: de tuinarchitect en dendroloog Leonard Springer. Tevens hier te lezen.
De lezing die Constance Moes zou houden kon echter wegens ziekte niet doorgaan. Die houden de DHK-leden nog te goed.