doopsgezinde historische kring

Op 31 oktober promoveert E. Geudeke aan de VU op een studie over de opbouw van de gereformeerde kerk tussen 1572-1650 in de classis Edam. Centraal staat de wisselwerking tussen de verschillende elkaar beconcurrerende religieuze stromingen. Die vestiging/opbouw en onderlinge rivaliteit, m.n. met de doopsgezinden in Waterland, wordt onderzocht vanuit het perspectief van de classis, aangevuld met informatie uit de lokale archieven van Edam, Monnickendam en Purmerend.

In 1527 werd de Monnickendamse Wendelmoet Claesdr verbrand omdat zij zich keerde tegen katholieke geloofsopvattingen. Luthersen, dopersen en gereformeerden claimden Wendelmoet Claesdr (Weynken Claes) later als martelares.  In 1648 werd Claes Boon verbannen uit Edam, nadat hij zich sterk afzette ten opzichte van de gereformeerden. In de jaren tussen deze beide vonnissen zijn de religieuze verhoudingen in Holland en dus ook in de classis Edam grondig gewijzigd.Zie: nieuwsbericht VU.

Intiem portret van de Amsterdamse afdeling van Nederlands enige eigen kerkhervormingsbeweging: de Doopsgezinden. Dit jaar bestaat de Doopsgezinde gemeente aan het Singel in Amsterdam 400 jaar. De zelfgeschreven geloofsbelijdenis en de doop op volwassen leeftijd vormen de kern van de doopsgezinde kerk.

Dit leidt tot de unieke situatie dat op een zonnige Pinksterzondag in 2008 elf ‘kandidaten’ in de Singelkerk in Amsterdam na een lang proces van denken, praten, schrijven en herschrijven hun eigen geloofsbelijdenis formuleren. Een documentaire over het oppakken van een traditie.

De Mennonitische Geschichtsverein (MGV) heeft het initiatief genomen om een nieuw supplementdeel van het Mennonitisches Lexikon (1913-1967; ML) samen te stellen, de Duitse pendant van èn het moedermodel voor de Mennonite Encyclopedia (ME) die in 1990 reeds van een vijfde, supplementdeel werd voorzien. Prof. dr Hans-Jürgen Goertz coördineert dit project, terwijl prof. dr Piet Visser als coördinator/mede-auteur voor het Nederlandse aandeel verantwoordelijk is. Bij de uitvoering wordt enerzijds rekening gehouden met de bestaande electronische versie van de ME: Global Anabaptist/Mennonite Encyclopedia Online (GAMEO). Tegelijkertijd zal er ook aandacht zijn voor het Europees dopers-historisch perspectief.

Op dit moment is men bezig met een inventarisatie van de noodzakelijk geachte lemmata, terwijl bovendien ter zake deskundige auteurs worden uitgenodigd. Een en ander houdt in dat er enerzijds nieuwe lemma’s zullen komen, terwijl er bovendien aandacht is voor de herziening van de bestaande lemmata. Dat laatste is nodig vanwege nieuwe ontwikkelingen, inzichten en (historische) verworvenheden. Het supplementdeel zal resulteren in een Duitstalig deel, dat – hetzij als extra papieren band, dan wel (ook) in digitale vorm ter beschikking zal komen. Op termijn zullen de artikelen ook aan GAMEO ter beschikking worden gesteld (in het Engels), terwijl daarnaast de mogelijkheid bestaat om de in Nederland geproduceerde artikelen ook digitaal in het Nederlands te presenteren, bijvoorbeeld via deze website.

Het behoeft geen betoog dat het belang van dit project groot is. Er is sprake van een pan-Europese aanpak, terwijl tegelijkertijd aansluiting gezocht wordt met het GAMEO project. Wij zullen u regelmatig op de hoogte houden van nieuwe ontwikkelingen. Voor nadere informatie (voorlopige lijst met lemmata) en/of medewerking kunt u contact opnemen met prof. dr Piet Visser.

Al weer enige tijd geleden verscheen de 33e jaargang van de Doopsgezinde Bijdragen. Een uitgebreide inhoudsopgave van deze jaargang (2007) kunt u hier vinden. Voor een abonnement kunt u zich hier aanmelden.

Minor poets waren het, maar aardige minor poets. Het oordeel van historici over Jan Zoet en zijn kring was meestal weinig positief, maar Rudolf Cordes demonstreert dat kennis van het leven en werk van Jan Zoet veel oplevert. Zeker ook als het gaat om inzicht in de achtergrond en beweegredenen van ‘ketterse’ figuren zoals Jan Zoet er een was.

Onlangs promoveerde Rudolf Cordes op een lijvige studie over de Amsterdamse schrijver Jan Zoet (1609-1674). Niet onbekend is dat Zoet zich ophield binnen doperse kringen, hij voelde zich verwant met het gedachtengoed van Galenus Abrahamsz (de Haan). Zijn weliswaar kritische houding naar doopsgezinden betrof met name de meer confessionele groepen. Hij was doopsgezind-gezind, ‘zonder zich aan Menno’s kap’ te verhangen, zoals hij het zelf nogal plastisch uitdrukte.

Uit de studie van Cordes blijkt dat Zoet vele contacten had onder de doopsgezinden en collegianten. De leden van de ‘dichterbent’ van Zoet kwamen allen uit die kringen. Ze kwamen bijeen in de herberg ‘De Zoete Rust’ waar Jan Zoet tapte. Dat de jonge dichter Jan Luyken zich in de kringen van Jan Zoet heeft bewogen - iets waarvan vroegere onderzoekers naar het werk van Jan Luyken overtuigd waren - acht Cordes onbewijsbaar en min of meer uitgesloten. Luyken was te jong en zijn geestelijke orientatie was, ook in zijn eerste periode (rond de publicatie van de Duytsche Lier) anders dan die van de dichterbent. 

Cordes heeft het zichzelf niet gemakkelijk gemaakt. Geen detail over deze herbergier, toneelspeler, drukker, wijnkoper uit de Haarlemmerstraat is hem ontgaan. Deze sociaal economische kwalificaties kunnen, zoals Cordes laat zien, ook aangevuld worden met ideologische aspecten: orangist, schwaermer, socininaan, chiliast en kwelgeest van calvinisten.

Alle bekende en onbekende werken van Jan Zoet passeren de revue. Cordes schenkt uitgebreid aandacht aan de tijd en context van het werk van deze reformateur uit de zeventiende eeuw. Zijn studie is een mooie diepteboring in de wereld van de reformateurs (Hylkema).

“Warmte, ze geven alleen maar warmte”. Een kenmerk dat An Keuning-Tichelaar zonder aarzeling toekent aan de quilts. Er is natuurlijk meer. Veel meer, zelfs een lappendeken van verhalen. [Zie: interview op YouTube].

In het boek De verbindende kracht van quilts vertellen zij en Lynn Kaplanian-Buller hun verhalen achter de quilts. Persoonlijk verhalen waarin verzet en verbinding, inspiratie en creativiteit, solidariteit en ontmoeting kernwoorden zijn. Het boek geeft een interessante indruk van de oorlogsjaren en de periode daarna. Jaren waarin een bijdrage werd geleverd aan de opvang van vluchtelingen uit het oosten. Een tijd waarin Nederlandse doopsgezinden klaarstonden voor berooide mensen op weg naar Amerika. Ze werden daarin onder meer gesteund door het Mennonite Central Committee (MCC). Door deze geschiedenis te boek te stellen leveren de auteurs een bijdrage aan een beter inzicht in de doopsgezinde beweging. In dit geval kan het begrip beweging heel letterlijk worden opgevat.

Bestellen

De (voorlopige) beeldbank van het IMSC bevat een unieke collectie van beelden uit de collectie van de Mennonite Historical Library (Goshen College, Indiana USA). De afbeeldingen zijn gemaakt tijdens de tentoonstelling ‘Amish and Mennonite Folk Painting’ in Goshen (2005).

Dankzij bemiddeling van Joe A. Springer, curator van de Mennonite Historical Library te Goshen (Indiana, USA), is het IMSC in staat een selectie van deze tentoonstelling te presenteren. Lees verder »

Jelle Bosma, Redactioneel (7) - O. Schutte, Jacob Pietersz. van der Meulen of Jacob Pietersz. van der Moelen? (9-20) - Dirk de Vries, ‘Aardenburg anno 1662′; een gevelsteen thuisgebracht (21-32) - Anne Voolstra, 400 jaar doopsgezinden bij ‘t Lam in Amsterdam; wat een kerkgebouw kan vertellen over de gemeente die zich er thuis weet (33-61) - Huib J. Zuidervaart, ‘Meest alle van best mahoniehout vervaardigd’; het natuurfilosofisch instrumentenkabinet van de doopsgezinde kweekschool te Amsterdam, 1761-1828 (63-103) - Alle G. Hoekema, Een oorlogsdagboek van een Haags predikantsvrouw, 1940-1945 (105-126) - Gerke J.J. van Hiele, De zevensprong; over doperse spiritualiteit (127-152) -  Joute de Graaf, Piet Visser & Rob B. Workel, Een drieluik over een gedenkwaardige drietraps happening bij de presentatie van drie doopsgezinde memorabilia te Witmarsum (153-173) -  Bonny Rademaker-Helfferich, 160 jaar vermaning in Steenwijk (1848-2008) (177-196) - Piet Visser, In memorium Carl Friedrich Brusewitz (1919-2008) (197-201) - Auke de Jong, In memorium Cornelis van Duin (1927-2008) (203-207) - Piet Visser, Pieter Jansz Twisck (1565-1636) en zijn Vader Ons; Pleidooi voor nieuw onderzoek naar een van de productiefste menniste oudsten, ter inleiding van de teksteditie van een herontdekt maar onvoltooid gebleven handschrift [inclusief tekstuitgave] (209-266) - Recensies (267-284) - Signalementen (285-287) - Verenigingsnieuws (288-291) - Personalia auteurs (292-293) - Colofon (294).

De geschiedenis van dopers Amsterdam ontsloten

Dit jaar viert de Verenigde Doopsgezinde Gemeente Amsterdam dat er aan het Singel, op de plaats van de Singelkerk, al 400 jaar dopers samenkomen voor de kerkdiensten. De doopsgezinden kennen dan ook een rijke geschiedenis in de hoofdstad van Nederland. Dit jubileumjaar lijkt een mooi moment om hier extra aandacht voor te vragen. De VDGA is dan ook op zoek naar vrijwilligers die het leuk vinden om het prachtige bronnenmateriaal van de gemeente te transcriberen. Lees verder »

De geactualiseerde lijst met DHK uitgaven kunt u hier vinden.

DHKonline biedt in samenwerking met het IMSC vanaf vandaag aan iedereen de mogelijkheid aan om locatiegebonden informatie over het internationale doperdom op een multimediale kaart te zetten en te bekijken. Het instant messaging systeem - Smart Message on Mennonite Locations (SML) - maakt een koppeling tussen de locatie, het bericht, de (You Tube) video’s en/of of afbeeldingen (hyperlinks).

Het gaat om een publieksversie van een meer uitgebreid programma waarbinnen onder meer thematische historische kaarten mogelijk zijn. De Smart Message on Location (SML) speelt in op de wereldwijde trend van ‘communities’ die hun passies, interesses en materiaal willen delen. Uiteraard zijn er ook lijnen met andere lopende digitaliseringsprojecten waarbij DHKonline betrokken is.  Meer…

Morgen verdedigt Alfred R. van Wijk zijn proefschrift over de ontwikkeling van de doperse geloofsopvoeding in de Lage Landen (ca. 1540-1811). De promotieplechtigheid vindt plaats aan de Vrije Universiteit te Amsterdam (tijdstip: vrijdag 30 november 2007, 13.45, promoter: prof. dr P. Visser).

Van Wijk onderzocht en beschreef bijna 150 geloofspedagogische geschriften over ruim 250 jaar en geeft, mede aan de hand van deze catechetische methoden, inzicht in de dynamiek van het geloofsonderricht over de periode 1540 tot 1811.

Het tweedelige proefschrift (hoofdtekst en bibliografische beschrijving van de pedagogische geschriften) is, in digitale vorm, reeds beschikbaar op de website van de VU [download]. Titel: Plicht tot leren & plichten leren. Een onderzoek naar de ontwikkeling van de doperse geloofsopvoeding in de Lage Landen (ca. 1540-1811). Lees verder »

Op 31 augustus en 1 september 2007 vond aan de Vrije Universiteit een internationaal congres plaats over het thema “Mythe en Werkelijkheid over de doperse vrouw op het Europese continent van 1525 tot 1900”. Een aantal zeldzame en oude bronnen die een belangrijke rol hebben gespeeld in de beeldvorming rondom de doperse vrouw was te zien in de tentoonstelling in de Universiteitsbibliotheek van de Vrije Universiteit, getiteld Women in the picture. Lees verder »

In samenwerking met DHKonline, de bibliotheken van de Universiteit van Amsterdam (drs. Adriaan Plak) en de Vrije Universiteit (prof. dr August den Hollander, drs. Anna Voolstra) digitaliseerde het Digitaal Documentatie Centrum van het IMSC de tentoonstelling Women in the Picture. In september 2007 was desbetreffende tentoonstelling in de zaal Bijzondere Collecties van de Vrije Universiteit (UB) te bezichtigen. Het ligt in de bedoeling om ook deze gedigitaliseerde collectie in samenwerking met het DPC van de Universiteit van Amsterdam te onderhouden. Het resultaat van dit project kunt u hier vinden.

In de jaren twintig van de vorige eeuw emigreerden duizenden mennonieten vanuit Canada naar Mexico. Het ging om een groep die eerder (rond 1870) afkomstig was uit Rusland en - nog weer veel eerder - uit Polen (Dantzig/Gdansk), Oostfriesland, Nederland en Vlaanderen. Zij waren het oneens met de Canadese onderwijspolitiek en verkregen in Mexico de voorrechten die zij zochten (vrijstelling van militaire dienst & eedzwering) en de vrijheid om het onderwijs volgens de eigen inzichten in te richten.

De mennonieten inspireerden de Mexicaanse regisseur Carlos Reygadas tot het maken van de film ‘Silent Light’, waarin Plautdietsch wordt gesproken en gebruik gemaakt wordt van niet professionele acteurs. De film, die onder meer werd gesponsord door Nederlandse fondsen, won dit jaar de juryprijs op het filmfestival te Cannes. Naar verwachting is de film in het najaar in de Nederlandse bioscoop te zien. Hieronder staat de trailer van Stellet Licht: een film over de omgang met en toeëigening van de traditie en het overschrijden van haar grenzen.

[Over het Plautdietsch, zie o.m.: Tjeerd de Graaf en Rogier Nieuweboer, ‘De taal der Mennonieten in Siberië en hun relatie met Nederland’, Doopsgezinde Bijdragen, nr. 19 (1993), (175-189)]